Ana içeriğe geç

DO-178C ile Emniyet-Kritik Aviyonik Yazılım

Bu kitap, DO-178C ekseninde emniyet-kritik aviyonik yazılım geliştirmeyi, doğrulamayı ve sertifikasyon kanıtı üretmeyi Türkçe ve özgün bir dille anlatır. Amaç, standardı yalnızca maddeler hâlinde özetlemek değil; neden bu beklentilerin bulunduğunu, pratikte nasıl uygulandığını ve tipik proje kararlarını nasıl etkilediğini göstermektir.

Kitap, yazılımın sistem ve emniyet değerlendirmesi içindeki yerinden başlar; ardından DO-178C'nin yaşam döngüsü süreçlerini (planlama, gereksinim, tasarım, kodlama ve entegrasyon, doğrulama, konfigürasyon yönetimi, kalite güvencesi, sertifikasyon irtibatı), araç kalifikasyonunu ve teknoloji eklerini (supplement), son olarak da gerçek zamanlı işletim sistemleri, yazılım bölümlemesi, sahada yüklenebilir yazılım ve yeniden kullanım gibi özel konuları aynı çerçevede ele alır. Böylece okuyucu yalnızca belge isimlerini değil, o belgelerin proje akışındaki yerini, birbirleriyle olan bağıntısını ve emniyet hedefleriyle ilişkisini de görür.

Bu içerik, yeni başlayan bir mühendisin konuyu sistemli biçimde öğrenmesine yardımcı olacak kadar açıklayıcı; deneyimli bir ekip üyesinin ise kavramlar arasındaki ilişkiyi daha net kurmasını sağlayacak kadar ayrıntılı olacak şekilde yazılmıştır.

Kitap nasıl okunmalı?​

Kitabı baştan sona sıralı okumak en iyi yaklaşımdır: kısımlar girişten bağlama, DO-178C süreçlerinden araç kalifikasyonu ve teknoloji eklerine, oradan özel konulara ilerler ve ilk kez okuyan biri için en az sürtünmeli rotayı verir. Bu sıra zorunlu bir okuma emri değildir; belirli bir iş üzerindeyseniz aşağıdaki rotalardan birini izleyebilirsiniz.

DurumunuzÖnerilen rota
Konuya yeni başlıyorsunuz1. Giriş ve Genel Bakış, ardından 4. DO-178C ve Destekleyici Dokümanlara Genel Bakış
Yazılım seviyesinin nereden geldiğini anlamak istiyorsunuz2. Sistem Bağlamında Yazılım ve 3. Sistem Emniyet Değerlendirmesi Bağlamında Yazılım
Proje başlangıcındasınız5. Yazılım Planlama ve 12. Sertifikasyon İrtibatı
Bir gereksinim seti üzerinde çalışıyorsunuz6. Yazılım Gereksinimleri ve 7. Yazılım Tasarımı
Kod yazıyor ya da entegrasyon yapıyorsunuz8. Yazılım Gerçekleştirme: Kodlama ve Entegrasyon
Test aşamasındasınız9. Yazılım Doğrulama, 17. Kapsanmayan Kodlar: Ölü, Gereksiz ve Devre Dışı Bırakılmış Kodlar ve Ek A: Örnek Geçiş Kriterleri
Değişiklik, sürüm ya da süreç denetimiyle uğraşıyorsunuz10. Yazılım Konfigürasyon Yönetimi ve 11. Yazılım Kalite Güvencesi
Araç kullanımı ya da model tabanlı geliştirme tartışıyorsunuz13. DO-330 ve Yazılım Aracı Kalifikasyonu ve 14. DO-331 ve Model Tabanlı Geliştirme ve Doğrulama

Bunların dışında:

  • Başvuru arıyorsanız kitap sonundaki Ek A–D ile Kaynaklar sayfalarını birlikte kullanın: kısaltmalar sözlüğü ve katılım aşaması (Stage of Involvement, SOI) denetimlerine hazırlık için dört kontrol listesi.
  • Bir konuya takıldıysanız blog yazılarını destekleyici kısa notlar gibi değerlendirin; çoğu yazı, kitabın daha geniş akışındaki bir kavrama açıklık getirmek için yazılmıştır.

Bu kitap ne değildir?​

  • Bir standart çevirisi değildir.
  • Belge maddelerini ezberleten bir özet kitap değildir.
  • Tek bir proje tipine kilitlenmiş dar bir uygulama rehberi değildir.

Bu kitap neyi hedefler?​

  • DO-178C'nin mantıksal yapısını açıklamak
  • Emniyet hedefleri ile yazılım iş ürünleri arasındaki bağı kurmak
  • Planlama, geliştirme, doğrulama ve güvence faaliyetlerini ilişkilendirmek
  • Araç kalifikasyonunun ve teknoloji eklerinin ne zaman devreye girdiğini göstermek
  • Özel konuların neden sertifikasyon açısından önemli olduğunu anlatmak

Kapsam ve esas alınan dokümanlar​

Anlatım sivil havacılık sertifikasyonu bağlamındadır ve şu dokümanları esas alır:

  • DO-178C / ED-12C (2011). Yasa değildir; FAA'nın AC 20-115D, EASA'nın AMC 20-115D dokümanıyla (ikisi de 2017) kabul edilebilir uyum yöntemi olarak tanınır.
  • Araç kalifikasyonu belgesi DO-330 ile DO-331, DO-332 ve DO-333 teknoloji ekleri (hepsi 2011). DO-330 bir teknoloji eki değil, kendi başına duran bir belgedir.
  • Sistem tarafında ARP4754B ve ARP4761A (ikisi de 2023).

Belge ailesinin tamamı, EUROCAE karşılıkları ve kullanım yerleriyle Bölüm 4'teki tabloda verilir. Otorite dokümanları zamanla yenilenir; bir projede hangi sürümün geçerli olduğu sertifikasyon otoritesiyle varılan mutabakata bağlıdır. Kitap yaşayan bir çalışmadır: sitede her sayfanın altındaki son güncelleme tarihi, o sayfanın en son ne zaman elden geçirildiğini gösterir.

Kavramsal akış​

Diyagramın üst yarısı işin ana hattını, alt yarısı bu hatta baştan sona eşlik eden faaliyetleri gösterir. Doğrulama, konfigürasyon yönetimi, kalite güvencesi ve sertifikasyon irtibatı geliştirmenin ardından gelen adımlar değildir; DO-178C bunları bütünleyici süreçler (integral processes) olarak tanımlar ve planlamadan teslimata kadar geliştirmeyle eşzamanlı yürürler. Ana hat da düz bir üretim hattı değildir, geri beslemelidir: doğrulama bulguları gereksinim dilini düzeltebilir; tasarım eksikleri test kapsamını etkileyebilir; konfigürasyon yönetimi ise tüm çıktılar arasındaki tutarlılığı korur. Sertifikasyon kanıtı sonda derlenen bir paket değil, bu süreçlerin yol boyunca ürettiği verinin toplamıdır.

İçindekiler​

Kısım I — Giriş​

  1. Giriş ve Genel Bakış

Kısım II — Emniyet-Kritik Yazılım Geliştirmenin Bağlamı​

  1. Sistem Bağlamında Yazılım
  2. Sistem Emniyet Değerlendirmesi Bağlamında Yazılım

Kısım III — DO-178C ile Emniyet-Kritik Yazılım Geliştirme​

  1. DO-178C ve Destekleyici Dokümanlara Genel Bakış
  2. Yazılım Planlama
  3. Yazılım Gereksinimleri
  4. Yazılım Tasarımı
  5. Yazılım Gerçekleştirme: Kodlama ve Entegrasyon
  6. Yazılım Doğrulama
  7. Yazılım Konfigürasyon Yönetimi
  8. Yazılım Kalite Güvencesi
  9. Sertifikasyon İrtibatı

Kısım IV — Araç Kalifikasyonu ve DO-178C Ekleri​

  1. DO-330 ve Yazılım Aracı Kalifikasyonu
  2. DO-331 ve Model Tabanlı Geliştirme ve Doğrulama
  3. DO-332 ve Nesne Yönelimli Teknoloji ve İlgili Teknikler
  4. DO-333 ve Biçimsel Yöntemler

Kısım V — Özel Konular​

  1. Kapsanmayan Kodlar: Ölü, Gereksiz ve Devre Dışı Bırakılmış Kodlar
  2. Sahada Yüklenebilir Yazılım
  3. Kullanıcı Tarafından Değiştirilebilir Yazılım
  4. Gerçek Zamanlı İşletim Sistemleri
  5. Yazılım Bölümlemesi
  6. Konfigürasyon Verisi
  7. Havacılık Verileri
  8. Yazılım Yeniden Kullanımı
  9. Tersine Mühendislik
  10. Yazılım Yaşam Döngüsü Faaliyetlerinde Dış Kaynak Kullanımı

Ekler​

Kaynaklar​

  • Kısaltmalar — aviyonikte sık karşılaşılan kısaltmalar ve İngilizce açılımları
  • SW SOI-1 — planlama denetimi kontrol listesi
  • SW SOI-2 — geliştirme denetimi kontrol listesi
  • SW SOI-3 — doğrulama denetimi kontrol listesi
  • SW SOI-4 — son sertifikasyon denetimi kontrol listesi

Bu kitaba atıf ve bağlantı​

Kitaptan yararlanıyorsanız kaynağı aşağıdaki biçimde gösterebilirsiniz; erişim tarihini kendiniz yazın:

Karaman, M. S. ve katkıda bulunanlar. DO-178C ile Emniyet-Kritik Aviyonik Yazılım. Aviyonik Yazılım. https://aviyonikyazilim.com/kitap. Erişim tarihi: GG.AA.YYYY

İçerik CC BY-SA 4.0 lisanslıdır: kitaba bağlantı verebilir, kaynağı belirterek alıntı yapabilir ve aynı lisansla paylaşabilirsiniz.

Bir web sayfasından ya da dokümandan bağlantı vermek için şu satırı kullanabilirsiniz: <a href="https://aviyonikyazilim.com/kitap">DO-178C ile Emniyet-Kritik Aviyonik Yazılım</a>

Yeni blog yazılarını RSS ile takip etmek için akış adresi https://aviyonikyazilim.com/blog/rss.xml şeklindedir. Düzeltme ve katkı önerileri için GitHub deposunu ya da GitHub kullanmayanlar için e-posta yolunu da gösteren ana sayfadaki katkı bölümünü kullanabilirsiniz.