VOR Yakın Geçiş Simülatörü
VOR (VHF omnidirectional range), bir uçağın istasyona göre hangi radyal üzerinde olduğunu 360 derecelik bir referans çemberi üzerinden veren, uzun yıllardır kullanılan bir kısa-menzil seyrüsefer yardımcısıdır. Alıcı, VOR sinyalinden sürekli bir bearing (yön açısı) türetir; uçak istasyona doğru düz bir rotada uçmuyorsa bu bearing zamanla değişir. Bu araç, bir uçağın VOR istasyonunun yakınından düz bir rotada geçişi sırasında alıcının ölçtüğü bearing değişim hızını (°/s) canlı olarak gösterir.
Neden istasyona yakınken bearing hızlı değişir?
Uçak istasyona uzakken, yanal mesafe sabit kalsa bile bearing çok yavaş değişir; çünkü aynı yanal kaçıklık, uzak mesafede çok küçük bir açısal farka karşılık gelir. Uçak istasyonun traverse (abeam) noktasına — yani istasyona en yakın olduğu ana — yaklaştıkça durum tersine döner: aynı fiziksel hız artık çok daha büyük bir açısal hıza karşılık gelir. Traverse noktasında açısal hız teorik olarak
ω_max ≈ V / d
ile yaklaşık olarak ifade edilebilir (V: yer hızı, d: istasyona en yakın yanal mesafe, ω radyan/saniye cinsinden). Bu basit yaklaşım, düz bir rotada sabit hızla uçan ve istasyona hiç yaklaşmayan/uzaklaşmayan bir uçağın en yakın geçiş anındaki açısal hızını verir; d küçüldükçe veya V büyüdükçe bu değer hızla büyür. Aşağıdaki simülatörde bu değer "Teorik tepe değer" olarak, ölçülen (filtrelenmiş) tepe değerle birlikte gösterilir.
Sessiz koni (cone of confusion)
Uçak tam istasyonun üzerinden ya da ona çok yakın bir yükseliş açısından geçerse, VOR anteninin ışıma örüntüsü nedeniyle sinyal geçici olarak güvenilir bir bearing üretemez hâle gelir. Bu bölgeye sessiz koni (cone of confusion / cone of silence) denir ve gerçek alıcılarda bu sırada NAV bayrağı (flag) devreye girer, gösterge geçersiz sayılır. Simülatörde bu davranış, yükseliş açısı belirli bir eşiği aştığında "FLAG" durumuna geçilerek yaklaşık olarak modellenmiştir.
Kontroller
- Yer hızı ve yanal mesafe, teorik tepe değeri belirleyen iki ana parametredir.
- Uçak irtifası, sessiz koninin yerdeki izini ve ne zaman tetikleneceğini belirler.
- Zaman ölçeği, simülasyonu hızlandırıp yavaşlatarak geçişi daha rahat incelemenizi sağlar.
- Alıcı zaman sabiti, gerçek VOR alıcılarındaki filtrelemeyi taklit eder; değeri düşürdükçe ölçülen hız ham (gürültülü) değere yaklaşır, yükselttikçe daha yumuşak ama gecikmeli bir tepki elde edersiniz.
Sağ paneldeki "Yatay mesafe" istasyon ile uçağın yer izi arasındaki mesafedir; "Eğik mesafe (DME)" ise irtifayı da hesaba katan gerçek uzaklıktır ve genellikle bir DME (mesafe ölçme cihazı) tarafından ölçülen değere karşılık gelir. İki değer, uçak istasyona çok yakınken ve irtifa yüksekken belirgin biçimde ayrışır.